Nastazja Niemyt
pedagożka specjalna, diagnostka ADOS-2
Pola Dybowska
pedagożka specjalna, diagnostka ADOS-2, trenerka TUS
Badanie ADOS‑2 (Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition) jest międzynarodowym, wystandaryzowanym narzędziem służącym do oceny zachowań charakterystycznych dla zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD). Uznawane jest za złoty standard diagnostyczny, ponieważ pozwala na rzetelną, obiektywną i porównywalną ocenę funkcjonowania dziecka, nastolatka lub osoby dorosłej. ADOS‑2 opiera się na bezpośredniej obserwacji w trakcie zabawy, rozmowy i zaplanowanych sytuacji interakcyjnych, co umożliwia uchwycenie subtelnych trudności, które często nie są widoczne w zwykłej rozmowie czy kwestionariuszach.
pedagożka specjalna, diagnostka ADOS-2
pedagożka specjalna, diagnostka ADOS-2, trenerka TUS
Badanie można przeprowadzić u:
dzieci od 12. miesiąca życia (pod warunkiem samodzielnego chodu),
dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym,
nastolatków,
osób dorosłych.
ADOS‑2 jest odpowiedni zarówno w przypadku pierwszej diagnozy, jak i aktualizacji wcześniejszego rozpoznania, monitorowania zmian w funkcjonowaniu czy oceny efektów terapii.
Narzędzie pozwala na ocenę pięciu kluczowych obszarów funkcjonowania:
Komunikacja – język werbalny i niewerbalny, gesty, mimika, sposób wyrażania potrzeb i emocji.
Interakcje społeczne – kontakt wzrokowy, inicjowanie relacji, reagowanie na sygnały społeczne, wspólna uwaga.
Zabawa i wyobraźnia – spontaniczność, symboliczność, elastyczność w zabawie.
Zachowania stereotypowe i sztywne zainteresowania – powtarzalność, rutynowość, trudności w adaptacji do zmian.
Inne zachowania odbiegające od normy – reakcje emocjonalne, regulacja, nietypowe sposoby eksploracji.
Ocena odbywa się na podstawie standaryzowanych prób i zadań, a wyniki są kodowane w dwóch skalach: afektu społecznego (SA) oraz zachowań powtarzalnych i stereotypowych (RRB).
ADOS‑2 składa się z pięciu modułów, dobieranych do wieku i poziomu rozwoju językowego osoby badanej. Każdy moduł zawiera zestaw aktywności, które pozwalają uchwycić zachowania charakterystyczne dla ASD. Dobór modułu odbywa się podczas konsultacji wstępnej.
Konsultacja wstępna (ok. 1h) – omówienie historii rozwoju, dobór modułu.
Obserwacja ADOS‑2 prowadzona przez dwóch diagnostów (ok. 1h) – rozmowa, zabawa, zadania manipulacyjne lub narracyjne.
Kodowanie wyników – tuż po obserwacji diagności kodują wyniki zgodnie ze standaryzowanym protokołem.
Omówienie wyników (ok.1h) – przedstawienie wniosków i rekomendacji.
ADOS‑2 nie jest „testem wiedzy”, lecz kontrolowaną obserwacją, która pozwala zobaczyć, jak dziecko lub dorosły funkcjonuje w naturalnych, społecznych sytuacjach.
ADOS‑2 jest jednym z najważniejszych narzędzi diagnostycznych, ale nie stanowi samodzielnej diagnozy. Pełna ocena spektrum autyzmu powinna obejmować również:
wywiad rozwojowy (np. ADI‑R),
obserwację kliniczną,
analizę dokumentacji,
konsultację psychiatryczną lub psychologiczną.
ADOS‑2 jest jednak kluczowym elementem, który znacząco zwiększa rzetelność i trafność diagnozy.
Zabierz wcześniejszą dokumentację (diagnozy, opinie, orzeczenia).
Przygotuj informacje o rozwoju dziecka (ciąża, poród, kamienie milowe).
Zapewnij dziecku komfortowy dzień – bez pośpiechu i nadmiernego obciążenia.
Nie trzeba ćwiczyć żadnych umiejętności – badanie opiera się na spontanicznej interakcji.