ADHD (Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi) to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych u dzieci. Jego objawy mogą wpływać na funkcjonowanie w szkole, relacje społeczne oraz codzienne życie. Aby zapewnić trafną diagnozę i dostosować odpowiednie strategie wsparcia, kluczowe jest zastosowanie wielowymiarowego podejścia diagnostycznego, które uwzględnia zarówno analizę zachowań, jak i ocenę zdolności poznawczych.
Pierwszym krokiem przed umówieniem diagnozy jest konsultacja. Podczas niej specjalista ocenia, czy diagnoza ADHD jest wskazana, czy może konieczne są inne działania wspierające dziecko. Na tym etapie terapeuta może również zdecydować o zastosowaniu dodatkowych narzędzi diagnostycznych, takich jak SENA czy ASRS®, jeśli uzna to za zasadne.
Konsultacja z rodzicami – obowiązkowa przed rozpoczęciem diagnozy. – Podczas spotkania specjalista przeprowadza wywiad i zbiera wszelkie informacje na temat funkcjonowania dziecka. Na tej podstawie ocenia potrzeby dziecka i przedstawia rodzicom najlepszą strategię działania.
Pierwsze spotkanie (do 1h) – Skupia się przede wszystkim na obserwacji dziecka oraz przeprowadzeniu testów neuropsychologicznych, które pomagają ocenić funkcje poznawcze, pamięć roboczą, zdolność koncentracji i sposób reagowania na bodźce. Rodzic, w zależności od wieku dziecka, otrzymuje kwestionariusze CONNERS 3 do wypełnienia przez rodziców, nauczyciela oraz samo dziecko. Kwestionariusze te pozwalają na ocenę zachowania dziecka w różnych środowiskach.
W zależności od indywidualnych potrzeb dziecka, terapeuta może również posłużyć się dodatkowymi narzędziami diagnostycznymi:
SENA – System Oceny Funkcjonowania Psychospołecznego Umożliwia ocenę dziecka z trzech perspektyw: dziecka, rodzica i nauczyciela. Obejmuje szeroki zakres trudności emocjonalnych, społecznych i edukacyjnych. SENA jest szczególnie przydatna w diagnozie klinicznej, edukacyjnej oraz w kontekście opinii sądowych. Pomaga uchwycić subtelne trudności, które mogą nie być widoczne w standardowych testach.
ASRS® – Autism Spectrum Rating Scales Narzędzie służące do pomiaru objawów ze spektrum autyzmu (ASD), takich jak trudności w komunikacji, relacjach społecznych, nietypowe zachowania oraz deficyty uwagi i samoregulacji. Uwzględnia kryteria diagnostyczne ASD według klasyfikacji DSM-IV-TR. Jego zastosowanie pozwala na wykrycie współwystępujących trudności, które mogą wpływać na obraz ADHD.
Drugie/trzecie spotkanie (razem do 90 min) – Przeprowadzane jest badanie Stanford-Binet 5, które umożliwia kompleksową ocenę zdolności intelektualnych dziecka, identyfikację jego mocnych stron oraz ewentualnych trudności w przetwarzaniu informacji.
Podsumowujące spotkanie – Omówienie wyników diagnozy z rodzicem. Specjalista analizuje wyniki testów, przedstawia pełny obraz funkcjonowania dziecka oraz rekomendacje dotyczące dalszego wsparcia w domu i szkole.
Dzięki zastosowaniu testów neuropsychologicznych, Stanford-Binet 5, formularza Conners 3 oraz – jeśli wskazane – narzędzi takich jak SENA i ASRS®, diagnoza pozwala na trafną ocenę zarówno aspektów behawioralnych, poznawczych, jak i psychospołecznych dziecka, umożliwiając dostosowanie najlepszych strategii wsparcia.
W procesie diagnozy ADHD istotne jest uwzględnienie zarówno behawioralnych, poznawczych, jak i psychospołecznych aspektów funkcjonowania dziecka. Połączenie narzędzi Conners 3, Stanford-Binet 5, testów neuropsychologicznych oraz – jeśli terapeuta uzna to za zasadne – dodatkowych narzędzi takich jak SENA i ASRS®, pozwala na uzyskanie pełniejszego obrazu trudności dziecka oraz jego mocnych stron.
Conners 3 – jedno z najbardziej uznanych narzędzi do oceny objawów ADHD. Opiera się na kwestionariuszach wypełnianych przez rodziców, nauczycieli oraz samo dziecko, co pozwala na analizę zachowań w różnych środowiskach. Narzędzie bada m.in.:
Stanford-Binet 5 – test inteligencji, który pozwala na ocenę zdolności poznawczych dziecka. ADHD często współwystępuje z różnicami w funkcjonowaniu intelektualnym, dlatego analiza wyników testu może pomóc w dostosowaniu metod nauczania i wsparcia. Test bada m.in.:
Testy neuropsychologiczne – pozwalają na głębszą ocenę funkcji mózgowych dziecka, takich jak pamięć, koncentracja, organizacja myślenia i zdolność do regulowania emocji. Dzięki nim można dokładnie określić mechanizmy wpływające na trudności dziecka w codziennym funkcjonowaniu.
Obserwacja dziecka – analiza zachowań w naturalnych warunkach, która dostarcza cennych informacji o sposobie radzenia sobie z bodźcami i trudnościami w różnych sytuacjach.
SENA – jeśli terapeuta uzna to za pomocne, może zastosować System Oceny Funkcjonowania Psychospołecznego, który pozwala na ocenę dziecka z perspektywy dziecka, rodzica i nauczyciela. SENA obejmuje szeroki zakres trudności emocjonalnych, społecznych i edukacyjnych, co czyni ją szczególnie przydatną w diagnozie klinicznej, edukacyjnej czy sądowej.
ASRS® – w przypadku podejrzenia współwystępowania cech ze spektrum autyzmu, terapeuta może sięgnąć po Autism Spectrum Rating Scales. Narzędzie to ocenia m.in. trudności w komunikacji, relacjach społecznych, nietypowe zachowania oraz deficyty uwagi i samoregulacji.
Pełniejszy obraz funkcjonowania dziecka – ADHD wpływa nie tylko na zachowanie, ale także na sposób myślenia, uczenia się i przetwarzania bodźców. Dzięki połączeniu Conners 3, Stanford-Binet 5, testów neuropsychologicznych i obserwacji można trafniej określić zarówno trudności, jak i potencjał dziecka.
Indywidualne podejście do diagnozy i terapii – każde dziecko jest inne. Dobrze przeprowadzona diagnoza pozwala zrozumieć, jak wspierać rozwój dziecka poprzez dostosowane strategie edukacyjne i terapeutyczne.
Praktyczne wskazówki dla rodziców i nauczycieli – wyniki testów dostarczają konkretnych informacji, które pomagają w codziennym wsparciu dziecka – zarówno w domu, jak i w szkole. Dzięki diagnozie można wdrożyć skuteczniejsze metody nauki, które poprawią koncentrację i komfort dziecka.
Lepsze rozpoznanie mocnych stron dziecka – ADHD często współwystępuje z ponadprzeciętnymi zdolnościami w obszarach kreatywności, logiki czy szybkiego myślenia. Zastosowanie testów neuropsychologicznych i Stanford-Binet 5 pomaga dostrzec te talenty i rozwijać je, wzmacniając pewność siebie dziecka.
Rodzice często zastanawiają się, czy ich dziecko wymaga diagnozy ADHD. Warto pamiętać, że im szybciej uzyska się rzetelną ocenę, tym szybciej można wdrożyć strategie, które poprawią komfort życia dziecka.
Dzięki zastosowaniu narzędzi takich jak Conners 3, Stanford-Binet 5, testy neuropsychologiczne, obserwacja oraz – jeśli wskazane – SENA i ASRS®, rodzic nie tylko uzyskuje potwierdzenie diagnozy, ale także jasny plan dalszego działania, który pozwala rozwijać mocne strony dziecka i skutecznie radzić sobie z trudnościami.
Profesjonalna diagnoza ADHD to pierwszy krok do lepszego zrozumienia jego świata i zapewnienia mu wsparcia, którego potrzebuje.
Psycholożka, kognitywistka, certyfikowany diagnosta intelektu i ADHD, trenerka TUS, terapeutka ręki, dogoterapeutka
